ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಳಹದಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟ

ಪ್ರತಾಪ್ ಭಾನು ಮೆಹ್ತಾ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2026

(ಲೇಖಕರ ಪರಿಚಯ: ಪ್ರತಾಪ್ ಭಾನು ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದು, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪಾಲಿಸಿ ರಿಸರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ‘ದಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್’ ಕೃತಿಯ ಸಹ-ಸಂಪಾದಕರು.)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿದೆ. ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಳಿವು ಇಂದು ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಈ ತಿಂಗಳು ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಹೋರಾಟವು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲ; ಇದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೂಲ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನೇರ ಹೋರಾಟ.

ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪದೋಷಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 13 ಕೋಟಿಗೂ (130 ಮಿಲಿಯನ್) ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅನೇಕರು ಮರಳಿ ಸೇರಿಸಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದೊಂದು ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವಾರ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಯುವಜನರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಈಗ ಇದು ದೇಶದ ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು “ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಇದಾಗಿದೆ.

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೋದಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12 ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರ‍್ಯಾಲಿ ನಡೆಸಿದವು. ಆದರೆ ಈ ಚಳವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯ (Gen Z) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಕಿಚ್ಚು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ. ಈ ಯುವಕರು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುರಿದು, ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಈ ಹೋರಾಟವನ್ನು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸವಾಲು ಎಂದೇ ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಸರ್ಕಾರ 40,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ, ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದೆ, ಮಧ್ಯ ದೆಹಲಿಗೆ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾಕಿದೆ, ಮೊಬೈಲ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 7,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಜೊತೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಜೊತೆಯಾಗಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ.

ಹಾಗೆಂದು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುವ ಅಪಾಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ; ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೆರೆಯ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅಥವಾ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಯುವಜನರ ಹೋರಾಟ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನೇ ಬೀಳಿಸಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗಿದೆ: ಅದರ ಮಾತಿಗೆ ಮೊದಲಿನಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮೋದಿಯಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕರು ಸದಾ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. 2014 ರಿಂದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಎಂದೂ ಕಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಯುವಕರು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು “ದೇಶವಿರೋಧಿಗಳು” ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಡುಕ ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಬಿಗಿ ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಭವಿಷ್ಯವು—ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.

ಸಮಾನತೆಯ ಭರವಸೆ

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ: ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಭಾರತಕ್ಕಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಯಾರ ಹಂಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಪಾರ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಜನರಿಗೆ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೇ ಜೀವನಾಡಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರೆ ಬದುಕು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸೋತರೆ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ, ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ.

ಭಾರತ ಇಂದಿಗೂ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜವಾಗಿದ್ದು, ಹಣ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿರುವುದು ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮಾತ್ರ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮತದಾನದ ಪ್ರಮಾಣ ಸದಾ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಯಾರ ಹಂಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಂದೆ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೋಷರಹಿತವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಸಂಶಯ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಡೆಗಳು ಈ ಎರಡೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿವೆ. 2024ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (NEET) ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದು ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಮೋದಿಯವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆ’ಯ (NTA) ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಬದಲು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ‘ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (SIR) ಎಂಬ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ (ಹಿಂದೆ 2002–2004 ರ ನಡುವೆ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು), ಈ ಬಾರಿ ಇದು ಭಾರೀ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತದಾರರೇ ತಮ್ಮ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಡ, ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್) ಬಳಸಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಜನರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಯಿತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರು. ಜೂನ್ 2025 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 13 ಕೋಟಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಹೆಸರುಗಳು, ಸತ್ತವರ ಮತ್ತು ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದವರ ಹೆಸರುಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿಜವಾದ ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಈಗ ತಮ್ಮ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ (tribunals) ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದ ಆದ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ—ಹೆಸರು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಗವು ಕೊಂಚ ಸರಳಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ನಡೆಸಲೆಂದೇ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 90 ಲಕ್ಷ ಜನರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಮರ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಕ್ಷಕನಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, “ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಈಗ ಮತ ಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಏನೂ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.

ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ ಯುವ ವಕೀಲರ ಗುಂಪನ್ನು “ಜಿರಳೆಗಳು” (cockroaches) ಎಂದು ಕರೆದದ್ದು ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ಮಾತು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂದೋಲನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಶುರುವಾಗಿ ನಂತರ ಗಂಭೀರ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ‘ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ’ (ಜಿರಳೆ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ) ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲೂ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೂ ಯುವಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಈ ಚಳವಳಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈಗ ಅದೇ ಯುವಜನತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಯುವಜನತೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮೋದಿಯವರ ಹೆಸರಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಣಕಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭರವಸೆಯನ್ನೂ ಈಡೇರಿಸುವ “ಅಜೇಯ ನಾಯಕ” ಎಂಬ ಮೋದಿಯವರ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಭಾರೀ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಪಾರುಪತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುವಜನರ ಟ್ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ಸ್ವತಃ ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡಿ ಉತ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಜನ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸಿ, ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭಯದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಯುವಜನರ ಈ ನಿರ್ಭೀತ ನಗು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಿತು.

ಈ ಯುವಜನರು ಮೋದಿಯವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದವರಲ್ಲ. ಇವರು ಎತ್ತಿರುವ ವಿಷಯಗಳಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಟ್ಟುವಂತದ್ದು. ಕಳೆದ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಮುರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಮೋದಿಯವರ ಅಧಿಕಾರದ ಗತ್ತಿಗೆ ಈ ಯುವಕರ ಧೈರ್ಯ, ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡಿದೆ.

ತಮ್ಮದೇ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ

ಈ ಚಳವಳಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಿದೆ. ಕಳೆದ ವಾರ ದೆಹಲಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ. ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆದು ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಯುವಜನರಿಗೆ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಿದೇಶಿ ಸೇನೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಕಠಿಣ ನಿಲುವನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹುದ್ದೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಯಕರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಯಾವಾಗಲೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಬಿಜೆಪಿಯೊಳಗಿನ ನಿಷ್ಠೆ ನಿಂತಿದೆ. ಆ ಭರವಸೆ ಹುಸಿಯಾದರೆ ಪಕ್ಷದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಶುರುವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಮೋದಿಯವರು ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು.

ಅದರ ಜೊತೆಗೆ, ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮೋದಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಲಿ. ಜನರ ಅಣಕಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದರೆ ಅದು ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ತುಂಬಿ, 2029 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಇದೆ.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ—ತನ್ನದೇ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು (propaganda) ತಾನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡು ಜನರ ನಿಜವಾದ ನೋವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು.

ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಜನರ ಕೋಪ ತಾನಾಗಿಯೇ ಮತಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೊಂಚ ಸಡಿಲಿಸಿ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತಣಿಸಲು ಆಯೋಗ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಲಾಭ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಮುಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಚುನಾವಣೆ ಮಾರ್ಚ್ 2027 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದರೆ ತನ್ನ ಬಲ ಇನ್ನೂ ಹಾಗೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಸೋತರೆ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ನಡೆಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ, ಇದನ್ನು ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳ ಮತ್ತು ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ ಜನರ ಬೆಂಬಲ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಜೆಪಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲೂ ವಿದೇಶಿ ಕೈವಾಡವಿದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಕಟ್ಟಿ ಈ ಹೋರಾಟದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೇ ಮುಳುವಾಗಬಹುದು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಜನರ ಆಕ್ರೋಶ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತೋ, ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಯುವಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 23ರಷ್ಟಿದೆ, ಕಚೇರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಶೇ. 1ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ, ಮತ್ತು 15ರಿಂದ 29 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಕಾಲು ಭಾಗ ಯುವಜನರು ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕಿದ್ದ ಚುನಾವಣೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕನ ಆಡಳಿತ ಹಳಿ ತಪ್ಪುತ್ತಿದೆ, ಇತ್ತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳೂ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಲು ತಿಣುಕಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಎದೆಗುಂದದೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದೇ ಇಂದಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ.